Reynslulausn

Reynslulausn

Fangar sem afplána óskilorðsbundna fangelsisrefsingu geta sótt um reynslulausn, annaðhvort eftir helming refsitímans eða 2/3 hluta hans.

Um reynslulausn er fjallað í 63. - 65. gr. laga um fullnustu refsinga nr. 49/2005.

Í 1. mgr. 63. gr. laganna segir að þegar fangi hafi afplánað 2/3 hluta refsitímans geti Fangelsismálastofnun ákveðið að fanginn skuli látinn laus til reynslu.

Í 2. mgr. segir að heimilt sé að veita þeim fanga sem ekki afplánar refsingu fyrir alvarlegt eða að öðru leyti gróft afbrot, lausn til reynslu þegar helmingur refsitímans er liðinn. Þá sé heimilt að veita fanga lausn til reynslu þegar helmingur refsitímans er liðinn, þrátt fyrir að hann afpláni refsingu fyrir alvarlegt eða að öðru leyti gróft afbrot, ef mjög sérstakar persónulegar ástæður mæla með því og framkoma og hegðun fanga í refsivistinn hafi verið með ágætum. Sama gildi liggur fyrir ákvörðun Útlendingastofnuanr um að fanga verði vísað úr landi að afplánun lokinni. Hafi fangi afplánað tvívegis eða oftar afplánað fangelsisrefsingu verður houm ekki veitt reynslulausn þegar liðinn er helmingur nema sérstakar ástæður mæli með.

Fanga sem á mál til meðferðar hjá lögreglu, ákæruvaldi eða dómstólum þar sem hann er kærður fyrir refsiverðan verknað verður að jafnaði ekki veitt reynslulausn.

Fanga, sem telst vera síbrotamaður eða sem ítrekað hefur verið veitt lausn til reynslu og rofið skilyrði hennar, skal ekki veitt reynslulausn á ný nema sérstakar ástæður mæli með. Sama gildir þegar reynslulausn telst óráðleg vegna haga fangans eða með tilliti til almannahagsmuna, svo sem þegar hann hefur sýnt af sér mjög ámælisverða hegðun í afplánun eða er talinn hættulegur öðrum samkvæmt mati fagaðila. Nú er fanga synjað um reynslulausn samkvæmt þessari málsgrein og skal þá kynna honum hvaða skilyrði hann þurfi að uppfylla svo að unnt sé að endurskoða ákvörðunina.

Ef umsókn um reynslulausn er synjað getur umsækjandi kært þá niðurstöðu til innanríkisráðuneytisins.

Þegar fangar fá reynslulausn er þeim afhent skírteini þar sem fram koma skilyrði fyrir reynslulausninni og hverju skilorðsrof varði.

Reynslulausnir eru ávallt bundnar þeim skilyrðum að aðili gerist ekki sekur um refsiverðan verknað á reynslutímanum.

Auk þess má ákveða að reynslulausn verði, allan eða nánar tiltekinn hluta reynslutímans, bundin eftirfarandi skilyrðum:

1. Að aðili sé háður umsjón og eftirliti fangelsismálastofnunar eða annars aðila sem hún ákveður.

2. Að aðili neyti ekki áfengis eða ávana- og fíkniefna.

3. Að aðili hlíti fyrirmælum umsjónaraðila um dvalarstað, menntun, vinnu, umgengni við aðra menn og iðkun tómstundastarfa.

4. Að aðili sæti sérstakri meðferð innan eða utan stofnunar. Vistun á stofnun getur þó ekki staðið lengur en til loka refsitíma.

Fangelsismálastofnun tekur ákvarðanir skv. 1. og 2. mgr. og getur vegna breyttra ástæðna fellt skilyrði niður að nokkru leyti eða öllu.

Nú sætir aðili skilyrði skv. 2. tölul. 2. mgr. og er þá heimilt að krefjast þess að hann undirgangist rannsókn á öndunarsýni eða blóð- og þvagrannsókn ef ástæða er til að ætla að hann hafi brotið gegn skilyrðinu.

Fremji maður nýtt brot eftir að hann hlýtur reynslulausn á óafplánuðum eftirstöðvum og rannsókn hefst hjá lögreglu gegn honum sem sakborningi fyrir lok reynslutímans ákveður dómstóll sem fjallar um málið refsingu í einu lagi fyrir hið nýja brot og með hliðsjón af hinum óafplánuðu eftirstöðvum.

Að kröfu ákæranda getur þó dómstóll úrskurðað að maður, sem hlotið hefur reynslulausn, skuli afplána eftirstöðvar refsingar ef hann á reynslutíma rýfur gróflega almennt skilyrði reynslulausnar, enda liggi fyrir sterkur grunur um að hann hafi framið nýtt brot sem varðað getur sex ára fangelsi eða að brotið varði við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Heimilt er að kæra úrskurð dómara til Hæstaréttar Kæra frestar ekki framkvæmd úrskurðar. Dómari skal víkja sæti eftir útgáfu ákæru ef hann hefur áður úrskurðað mann, sem ákærður er í málinu, skv. 1. málsl. þessarar málsgreinar.

Rjúfi maður skilorð að öðru leyti getur Fangelsismálastofnun ákveðið hvort breytt skuli skilyrðum og reynslu- og/eða tilsjónartími lengdur allt að lögmæltu hámarki hans eða að hann taki út refsingu sem eftir stendur.

Veittar reynslulausnir og rof* á skilyrðum:

*Miðað er við þær upplýsingar sem liggja fyrir hjá Fangelsismálastofnun 6. apríl 2010.

Fjöldi þeirra einstaklinga sem eru með reynslulausn 1. hvers mánaðar frá 1. janúar 1995 - 1. september 2006. Sjá línurit.

Senda grein